Top 10: Najlepsze filmy o wojnie w Wietnamie

Wojna w Wietnamie to nie tylko jeden z najkrwawszych i najdłuższych konfliktów XX wieku, ale przede wszystkim głęboka blizna w świadomości społecznej i kulturowej Stanów Zjednoczonych. Przez dekady dżungla Indochin była tłem dla tragedii milionów ludzi, a później stała się jednym z najbardziej eksploatowanych tematów w historii kina. Reżyserzy tacy jak Francis Ford Coppola czy Oliver Stone nie tworzyli jedynie widowisk wojennych, a próbowali rozliczyć się z powojenną traumą, która na zawsze zmieniła Amerykę i świat. Temat wojny wietnamskiej był zresztą szeroko eksploatowany w kinie amerykańskim, szczególnie w latach 70. i 80. Właśnie wtedy powstały najlepsze filmy wojenne opowiadające historie żołnierzy związanych z tym konfliktem.

Wojna wietnamska (1955-1975) wyrosła na gruncie zimnowojennej rywalizacji. Po podziale kraju na komunistyczną Północ pod wodzą Ho Chi Minha i prozachodnie Południe, Stany Zjednoczone w obawie przed „teorią domina” (zakładającą, że upadek jednego państwa na rzecz komunizmu pociągnie za sobą kolejne), zaczęły stopniowo angażować swoje siły. Punktem zwrotnym był rok 1964 i incydent w Zatoce Tonkijskiej, który stał się dla prezydenta Lyndona B. Johnsona pretekstem do otwartej interwencji militarnej. Była to również pierwsza wojna telewizyjna. Drastyczne obrazy z frontu codziennie gościły w salonach Amerykanów, co doprowadziło do bezprecedensowego buntu społecznego. Ruchy hipisowskie, protesty na uniwersytetach i palenie kart powołaniowych stały się symbolem oporu przeciwko „brudnej wojnie”. Żołnierze wracający z dżungli, zamiast orderów, często spotykali się z pogardą lub obojętnością, co pogłębiało ich izolację i traumę (zespół stresu pourazowego). Kino stało się dla nich i dla całego społeczeństwa jedyną formą autoterapii. Poniżej lista 10 najlepszych filmów o wojnie wietnamskiej, które zdecydowanie warto obejrzeć.

 

1. Czas Apokalipsy (1979)

Reżyseria: Francis Ford Coppola

Luźna adaptacja książki Jądro ciemności autorstwa Josepha Conrada, przeniesiona w realia wojny w Wietnamie. Kapitan Willard otrzymuje misję odnalezienia i zlikwidowania zbuntowanego pułkownika Kurtza, który stworzył własne państwo w głębi dżungli i stał się zagrożeniem. Film jest surrealistyczną podróżą w głąb ludzkiego szaleństwa. Słynna scena ataku helikopterów przy dźwiękach Cwału Walkirii to jeden z najbardziej ikonicznych momentów w historii kina.

 

2. Łowca jeleni (1978)

Reżyseria: Michael Cimino

Przejmujące studium przyjaźni trzech pracowników huty z Pensylwanii, których życie zostaje bezpowrotnie zniszczone przez wojnę i jej następstwa. Film podzielony jest na trzy akty: życie przed wyjazdem, piekło niewoli (z legendarną, choć kontrowersyjną historycznie sceną rosyjskiej ruletki) oraz bolesny powrót do domu. Obraz zdobył 5 Oscarów, w tym za najlepszy film.

 

3. Pluton (1986)

Reżyseria: Oliver Stone

Pierwszy wielki film o Wietnamie nakręcony przez weterana tego konfliktu. Stone pokazuje wojnę bez upiększeń, z perspektywy młodego ochotnika Chrisa Taylora. Głównym motywem jest moralny konflikt między dwoma sierżantami – brutalnym Barnesem i idealistycznym Eliasem. Film uchodzi za jeden z najbardziej realistycznych obrazów brutalności wojny w dżungli.

 

4. Full Metal Jacket (1987)

Reżyseria: Stanley Kubrick

Kubrick dzieli swój film na dwie odrębne części. Pierwsza z nich przedstawia brutalny trening w obozie szkoleniowym na Parris Island, gdzie sierżant Hartman zmienia rekrutów w maszyny do zabijania. Druga część to z kolei sceny walki w zrujnowanym mieście Hue podczas ofensywy Tet. Film jest chłodną, niemal kliniczną analizą dehumanizacji jednostki przez system militarny.

 

5. Urodzony 4 lipca (1989)

Reżyseria: Oliver Stone

Kolejny tytuł w reżyserii Olivera Stone’a. Oparta na faktach historia Rona Kovica (w tej roli Tom Cruise), który z gorliwego patrioty i ochotnika zmienia się w sparaliżowanego weterana i antywojennego aktywistę. To gorzka opowieść o zdradzie ideałów i trudnej walce o godność w kraju, który chce zapomnieć o swoich niechcianych bohaterach.

 

6. Good morning, Vietnam (1987)

Reżyseria: Barry Levinson

Nietypowe podejście do tematu, łączące dramat z humorem. Robin Williams wciela się w postać Adriana Cronauera – didżeja radiowego, który swoimi niekonwencjonalnymi audycjami podnosi morale żołnierzy, jednocześnie popadając w konflikt z dowództwem. Film świetnie oddaje absurd wojny i kontrast między propagandą a rzeczywistością.

 

7. Ofiary wojny (1989)

Reżyseria: Brian De Palma

Wstrząsający dramat oparty na prawdziwym wydarzeniu (tzw. Incydent na Wzgórzu 192). Grupa żołnierzy porywa i gwałci wietnamską dziewczynę. Jedynie młody szeregowiec Eriksson odmawia udziału w zbrodni, co stawia go w śmiertelnym niebezpieczeństwie ze strony własnych towarzyszy. Film stawia trudne pytania o moralność w realiach wojny i totalnego chaosu.

 

8. Hamburger Hill (1987)

Reżyseria: John Irvin

Film skupiony jest na krwawej bitwie o wzgórze 937, która trwała 10 dni. Tytuł ten ukazuje bezsensowność strategii wojny na wyczerpanie. Żołnierze zdobywają wzgórze ogromnym kosztem tylko po to, by kilka dni później je opuścić. Obraz ten jest ceniony za brak hollywoodzkiego blichtru i skupienie się na losie zwykłych żołnierzy.

 

9. Byliśmy żołnierzami (2002)

Reżyseria: Randall Wallace

Film skupia się na bitwie w dolinie la Drang – pierwszym dużym starciu sił USA z regularną armią Północnego Wietnamu. Mel Gibson gra pułkownika Hala Moore’a. Choć film jest bardziej tradycyjnym kinem batalistycznym, wyróżnia się szacunkiem oddanym obu stronom konfliktu oraz pokazaniem perspektywy rodzin żołnierzy, które czekają na wieści o swoich najbliższych.

 

10. Operacja Świt (2006)

Reżyseria: Werner Herzog

Oparta na faktach historia Dietera Denglera – amerykańskiego pilota, którego samolot zostaje zestrzelony nad Laosem podczas tajnej misji. Film śledzi jego dramatyczne losy w jenieckim obozie w sercu dżungli oraz desperacką próbę ucieczki z rąk Pathet Lao. Dzieło Wernera Herzoga unika hollywoodzkiego patosu, skupiając się na surowym realizmie, pierwotnym instynkcie przetrwania i niezłomności ludzkiego ducha. W rolę Denglera wcielił się Christian Bale, który do tej roli przeszedł drastyczną fizyczną transformację.